En ung man håller om en ung kvinna.

بۆ ئەو کەسانەی کە بەرکەوتەن

هەمووان مافی ئەوەیان هەیە کە خۆیان بن و بەو شێوەیە بژین کە دەیانەوێت. مافێکی بنچینەییە کە منداڵان و گەورەکان وەک یەک هەیانە. ئەمە هەموو کەس دەگرێتەوە، بێگوێدانە لایەنی خێزانی یان شوێنی لەدایکبوون و گەورەبوون.

ئازادی بوون بەوەی حەز دەکەیت

دایک و باوکان بەرپرسیارن لە پاڵپشتیکردن و ڕێنماییکردنی منداڵەکانیان تا بۆ ئەوەی بتوانن لە ژیاندا سەرکەوتوو بن. باوک و دایکان مافی ئەوەیان هەیە کە ڕا و بۆچوونیان هەبێت لەبارەی بڕیاری منداڵەکانیان. باوک و دایکان ڕەچاوی ئەوە دەکەن کە بڕیاری باش لە خێزانێکەوە بۆ خێزانێکی تر دەگۆڕێت. ئەمە لەوانەیە بەند بێت بە پاشینەی باوک و دایک، بۆ نمونە ئەو نەریتانەی کە تێیدا گەورە بوون. گرنگ نییە کە باوک و دایکت چ بەها و نەریتێکیان هەیە ئەگەر تۆ بتوانی ببیت بەو کەسەی کە دەتەوێت وەک منداڵێک.

تا کەسێک بەتەمەنتر بێت، پێویستە سەربەخۆیی و بواری زیاتریان بۆ بڕیاردانی خۆیان هەبێت. توانای هەرزەکاران بۆ پێشبینیکردنی بەرپرسیارێتیی زیاتر بۆ ژیان و بڕیارەکانیان لە چاو منداڵی بچووکتر لایەنێکی گرنگە لە ڕێگای پێگەیشتنیان.

 لەناو هەندێک خێزاندا، منداڵان و هەرزەکاران ئازادی زیاتریان پێنادرێت، لە ئەنجامدا، ئەو بوارەیان نابێت کە بۆ گەشەکردن بۆ ئەو کەسەی دەیانەوێت پێویستیانە. هەندێک منداڵ و هەرزەکار باوەڕیان وایە کە ئازادی ئەوان لەگەڵ گەورەبوونیان کەم دەکات و ئەوەی کە خێزانەکانیان ڕێگریان لێدەکەن لەوەی کە بڕیاری سەربەخۆ بدەن. ئەمە لەوانەیە ئەوە بگرێتەوە کە باوک و دایکان بڕیار لەسەر ئەو جلوبەرگانە دەدەن کە منداڵەکان دەبێ لەبەری بکەن، ئەو پۆلانەی کە دەبێت ئامادەی بن، و لەگەڵ کێش کات بەسەر دەبەن.

فیلم لەبارەی توندوتیژی و چەوساندنەوەی پەیوەست بە شەڕەف (لە سوید)

دێڤین ڕێکسڤید وانەبێژێکی باڵایە لە زانکۆی ستۆکھۆڵم و توێژەرە. لەم فیلمەدا، ئەو باسی توندوتیژی و چەوساندنەوەی پەیوەست بە شەڕەف دەکات کە چین، لە چی پێک دێن، و چۆن دەردەکەون. ئەو ھەروەھا پاڵپشتی و یارمەتی بەردەست بۆ کەسانی شکستبار تاوتوێ دەکات.

10,34
Talmanus

تۆ مافی چوونە قوتابخانەت ھەیە

منداڵان و ھەرزەکاران مافی خوێندنیان ھەیە. ئەمە واتە ھەموو منداڵان پێویستە ڕێیان پێ بدرێت بۆ چوونە قوتابخانە. ئەمە ھەروەھا بەو واتایە دێت کە ھەموو منداڵان پێویستە ڕێیان پێ بدرێت کە ئامادەی ھەموو وانەکان بن، تەنانەت ئەگەر دایک و باوکیشیان ئەمەیان نەوێت. لە سوید شتێک ھەیە بەناوی خوێندنی ناچاری. منداڵان پێویستە ئامادەی ھەموو وانەکان بن لە باخچەی منداڵانەوە تاو قۆناغی نۆیەم وەک بەشێک لە خوێندنی ناچاری. ھەردوو قوتابخانە و باوک و دایکان بەرپرسن لە دڵنیابوونەوە لەوەی کە منداڵە ئامادەی ھەموو وانەکانی قوتابخانەی سەرەتایی دەبێت.

ھەندێک باوک و دایک نایەنەوێت کە منداڵ و ھەرزەکارەکانیان لە ھەندێک وانەی تایبەت بەشدار بن. ئەمە لەوانەیە جیمناستیکی قوتابخانە یان پەروەردەی سێکس بێت، بۆ نمونە. ھەرچۆنێک بێت، باوک و دایکان نابێت ڕێگری لە منداڵەکانیان بکەن بۆ ئامادەبوون لە وانەکان.

ئازادی کەوتنە خۆشەویستی لەگەڵ ھەرکەسێک کە دەتەوێت

ھەمووان مافی ئەوەیان ھەیە کە بکەونە خۆشەویستی لەگەڵ ھەرکەسێک کە دەیانەوێت. ئەمە ئەوەش دەگرێتەوە کە تۆ مافی ئەوەت ھەیە کە چۆن و لەگەڵ کێ دەتەوێت ژیانی خۆت بکەی. خێزانەکەت نابێت ھاوسەر یان ھاوژووری تۆ ھەڵبژێرن. خێزانەکەت ناتوانن ئەوە کۆنتڕۆڵ بکەن کە تۆ لەگەڵ کێیت. خێزان ھەروەھا ڕێگری لێدەکرێت لەوەی کە پێت بڵێت تۆ ھاوسەرگیری لەگەڵ کێ بکەیت یان لە زۆرکردن لە تۆ بۆ ھاوسەرگیری کردن بە پێچەوانەی ویستی خۆت. تۆ ئازادیی بڕیاردانت بۆ خۆت ھەیە ئاخۆ تۆ حەز دەکەیت لە داھاتوودا ھاوسەرگیری بکەیت و، ئەگەر حەز دەکەیت، لەگەڵ کێ.

En tjej med mobiltelefon får stöd av två kompisar

ھاوسەرگیریی منداڵ و ھاوسەرگیریی زۆرەملێ

ئەگەر تۆ بە پێچەوانیە ویستی خۆت ھاوسەرگیری بکەیت لەبەر ئەوەی کە باوک و دایک یان کەسێکی تر ئەوەی لە تۆ دەوێت، ھاوسەرگیرییەکە بە ئارەزوومەندانە ھەژمار ناکرێت. ئەمە قبوڵ ناکرێت کە کەسێک فشار یان زۆری لێ بکات، ئاخۆ لە ڕێگای ھەڕەشەوە یان توندوتیژی بێت یان نا، یان بۆ نمونە، لە ڕێگای ھەوڵدان بۆ ئەوە بێت کە وابکەن ھەست بە تاوانباری بکەیت ئەگەر تۆ پابەندی ویستەکانی ئەوان نەبیت.

سەرەڕای ئەمەش، ئەمە لە دایک و باوکت یان ئەوانی تر قەدەغەکراوە کە لە وڵاتێکی تر بە شووت بدەن بێ ویستی خۆت. ھیچ جیاوازییەکی نییە ئەگەر لەو وڵاتە ڕێپێدراویش بێت. ھەردوو ھاوسەرگیریی منداڵ و ھاوسەرگیریی زۆرەملێ لە سوید تاوانن. ئەمەش ھەروەھا تاوانە کە پلان دابنێیت یان ئامادەکاری بکەیت بۆ منداڵێک بۆ ھەڵگرتنەوە دابنێیت یان ئەمە پێچەوانەی ویتستی کەسێک بکەیت.

ئەگەر تۆ نیگەرانی ھاوسەرگیری کردن بوویت یان نیگەرانی برا یان خوشک، ئامۆزا، یان ھاوڕێیەکت بووی کە ھاوسەرگیری بکات، ئەوا تۆ پێویستە بەنھێنی لای کەسێکی باوەڕپێکراو باسی بکەیت. ھەرکەسێک کە لە مەترسیی بەشووداندا بێت مافی پاراستن و یارمەتی لە کۆمەڵگا ھەیە. پۆلیس و دەزگا کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن پارێزگاری و یارمەتی دابین.

ئەگەر تۆ نەتزانی پەیوەندی بە کێوە بکەیت، ئەوان دەتوانی پەیوەندی بکەیت بە ڕێکخراوەکانی وەک ناوەندی پێشوازیی Linnamottagningen، پەناگەی ئافرەتانی سومەییە و پەناگەی ئافرەتان یان تێرافێم، کە پاڵپشتی بۆ کەسانێک دابین دەکەن کە لە مەترسی بەشووداندان یان ئەزموونی چەوساندنەوەی پەیوەست بە شەڕەفیان ھەیە. چالاکییەکانی تێرافێم دەتوانن پاڵشتی بە زمانی جیاجیا دابین بکەن.

ئەگەر پۆلیس گومانی ئەوەی هەبوو کە خێزانێک پلان و ئامادەکاری بۆ هاوسەرگیری زۆرەملێ یان منداڵ دەکات، دەبێت لێکۆڵینەوە دەست پێبکەن. ئەمە بەبێ گوێدانە ئەوەی کێ تاوانەکەی بە پۆلیس ڕاگەیاندووە و تەنانەت ئەگەر قوربانییەکە ئارەزووی ڕاپۆرتکردنی ڕووداوەکەش نەکات. بە هاوبەشی لەگەڵ لێکۆڵینەوەیەک، هەڵسەنگاندنێک ئەنجام دەدرێت بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە قوربانییەکە ڕەنگە پێویستی بە چ جۆرە پاراستنێک هەبێت.

مافی خواستی سێکسیی خۆت

لەو خێزانانەدا کە بەهۆی پێوەرەکانی شەڕەف کۆنترۆڵکردنیان هەیە، شتێکی باوە کە ویستی سێکسیی منداڵان و هەرزەکاران ڕێک بخرێت. خێزان دیاری دەکات کە منداڵ و هەرزەکاری خێزانەکە دەتوانن لەگەڵ کێدا پەیوەندییان ھەبێت. لە زۆرێک لە خێزانەکاندا، ئاڕاستەی سێکسی جگە لە جیاڕەگەزخوای بەهۆی کۆنترۆڵکردنەوە قبوڵ ناکرێت. لە ئەنجامدا زۆرێک لەو تاکانەی کە خۆیان وەک هاوڕەگەزباز، دووڕەگەزباز، ڕەگەزگۆڕاو، یان کویر دەناسێنن ناچار دەکرێن کە ئاڕاستەی سێکسیی خۆیان لە خێزانەکانیان بشارنەوە نەک تووشی چەوساندنەوە و هەڕەشە و توندوتیژی ببن.

خێزانەکە دەتوانن سزای ئەو منداڵ و هەرزەکارانە بدەن کە خواستی سێکسیی خۆیان ژیان بەسەر دەبەن، بۆ نموونە، لە ڕێگای هەڕەشەی دوورخستنەوەیان لە خێزانەکە، پلاندانان بۆ هاوسەرگیری زۆرەملێ، یان هەوڵدان بۆ گۆڕینی ئەوان لە ڕێگەی بەدڕەفتاریی سێکسییەوە. هەوڵی گۆڕین کاتێک ڕوودەدات کە کەسێک بە زۆر یان کاریگەری لەسەر بێت بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی سێکسی، ناسنامەی جێندەری، یان گوزارشتی جێندەری. ئەمەش لە ڕێگەی بەناو "چارەسەر"، وەک چارەسەری دەروونی یان دەرمان جێبەجێ دەکرێت.

ئەو کەسانەی کە ناتوانن بە پێناس یان خواستی سێکسیی خۆیان ژیان بەسەر ببەن بەهۆی کۆنترۆڵی خێزان یان خزمەوە، لەوانەیە پێویستیان بە پارێزگاریی پۆلیس و دەزگا کۆمەڵایەتییەکان هەبێت. ئەگەر هەستت بە هەڕەشە کرد یان نیگەرانی کەسێکی تر بوویت، ئەوا پەیوەندی بە پۆلیسەوە بکە. لە حاڵەتە کتوپڕەکاندا، پێویستە پەیوەندی بە ژمارە فریاگوزاری 112 بکەیت. ئەگەر هیچ مەترسییەکی دەستبەجێ بوونی نەبوو، دەتوانیت سەردانی بنکەی پۆلیس بکەیت یان پەیوەندی بە پۆلیسەوە بکەیت بە ژمارە تەلەفۆنی 11414.

ئەگەر پێویستت بە پشتگیری و ڕێنمایی هەیە، دەتوانی پەیوەندی بە ناوەندی پێشوازیی RFSL Stödmottagning بکەیت. هەروەها دەتوانی پەیوەندی بە چاتی پاڵپشتیی منداڵپارێز بکەیت بەناوی خۆشەویستی ئازادە.

پاراستن لەبەرامبەر خەتەنەکردنی مێینە

خەتەنەکردنی مێینە بۆ کۆنترۆڵکردنی خواستی سێکسیی کچان و ژنان لە هەندێک خێزاندا کە لە کەلتووری لەسەر بنەمای شەڕەفدا دەژین بەکاردێت. لە سوید پلاندانان و ئەنجامدانی خەتەنەکردنی مێینە نایاساییە و ئەوانەی ئەو کارە دەکەن دەکرێ سزا بدرێن. تەنھا لە سوید نایاسایی نییە بەڵکو منداڵێک ببەیت بۆ وڵاتێکی تریش بۆ ئەوەی لەوێ خەتەنەی بۆ بکرێت نایاساییە. گرنگ نییە ئاخۆ خەتەنەکردنی مێینە لە وڵاتەکەی تردا ڕێگەپێدراوە یان نا.

خەتەنەکردنی مێینە بریتییە لە لابردنی هەموو یان بەشێک لە لچی ئەندامی زاوزێی دەرەکی، لچی ناوەوە، یان میتکە لە ئەندامی زاوزێی کچ. خەتەنەکردنی مێینە زیانبەخشە و بەئەگەرەوە مەترسیدارە بۆ قوربانییەکە. ئەو کەسانەی کە خەتەنە کراون، ڕەنگە تووشی چەندین کێشەی جەستەیی جۆراوجۆر ببنەوە، کە ڕەنگە هەندێک لەوانە بەدرێژایی ژیانیان بەردەوام بن.

ئەمە مافێکی مرۆڤە کە نابێت منداڵ ڕووبەڕووی هیچ جۆرە توندوتیژییەک بکرێتەوە. خەتەنەکردنی مێینە گوزارشتێکی توندوتیژییە. دەکرێ ھەم توندوتیژی جەستەیی و هەم توندوتیژی دەروونی بێت بەهۆی زەبرە دەروونییەی کە قوربانییەکە لە ئەنجامی بەدڕەفتارییەکەدا تووشی دەبێت. هەروەها خەتەنەکردن دەکرێ جۆرێک بێت لە توندوتیژی سێکسی کاتێک بە مەبەستی کۆنترۆڵکردنی سێکسی ئەنجام دەدرێت.

نموونەی کێشەکان بریتین لەوەی:

  • کە سێکس کردن قورس و بە ئازارە،
  • کە کەسەکە کێشەی ئازاری سوڕی مانگانە و بۆنی ناخۆشی هەیە،
  • کە جێبرینەکانی خەتەنەکردن ناڕەحەتن و دانیشتن قورس دەکەن، و
  • کە کەسەکە کێشەی میزکردنی هەیە.

هەروەها خەتەنەکردنی مێینە دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی دەروونی بەهۆی ترسی قوربانییەکە و یادەوەرییە ناخۆشەکانی کردارەکە.

Ett barn intervjuas av en kvinna.

پەیماننامەی مافی منداڵان

پەیماننامەی مافی منداڵان پەیمانێکە کە لە یاسای سویددا جێگیر کراوە. پەیماننامەی مافەکانی منداڵ هەموو منداڵان دەگرێتەوە، بێگوێدانە تەمەن، نەتەوە، یان شوێنی نیشتەجێبوون. منداڵان هەموو ئەو کەسانەن کە تەمەنیان لە 18 ساڵ کەمترە.

ڕەچاوکردنی لەپێشینە بۆ بەرژەوەندییەکانی منداڵ ھەبێت لە هەموو بڕیارەکانی پەیوەست بە منداڵەکە. لە ماددەی سێیەمی پەیماننامەی مافەکانی منداڵدا هاتووە و یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی پەیماننامەکە.

لە ماددەی دوازدەهەمدا هاتووە کە ئەو منداڵانەی تەواو پێگەیشتوون کە بتوانن بۆچوونی خۆیان پێکبهێنن، مافی ئەوەیان هەیە کە بە ئازادی بۆچوونی خۆیان لەبارەی ئەو بابەتانەی کە پەیوەندی بە خۆیانەوە هەیە دەرببڕن. بە ڕادەی زیادبوونی تەمەن و ئاستی پێگەیشتنی منداڵەکە، پێویستە بۆچوونەکانی منداڵ کاریگەری زیاتری هەبێت لەسەر ژیانی منداڵەکە خۆی.

مادەی 19ی پەیماننامەی مافەکانی منداڵ داوا دەکات کە دەوڵەتانی ئەندام هەموو ڕێکارێکی گونجاو بگرنەبەر بۆ پاراستنی منداڵان لە هەموو شێوەکانی توندوتیژی جەستەیی یان دەروونی، برینداربوون، بەدەڕەفتاری، فەرامۆشکردن، ئازاردان، یان ئیستغلالکردن، لەوانەش بەدڕەفتاریی سێکسی.

جگە لەوەش پەیماننامەی مافەکانی منداڵان ڕووبەڕوو کردنەوەی منداڵان بۆ کردەوە زیانبەخشەکان قەدەغە دەکات.

ئەو منداڵەی کە ناچارکراوە کە ژینگەی ماڵەکەی بەجێبهێڵێت دەبێت مافی پاراستن و پشتیوانی تایبەتی هەبێت لەلایەن دەوڵەتەوە، و دەوڵەتانی پەیماننامەکە دەبێت دڵنیا بن لەوەی کە چاودێری جێگرەوە بەردەستە. ئەمەش لە مادەی 20دا خراەوتە ڕوو.

یارمەتی بەردەستە

منداڵ و هەرزەکاران مافی ئەوەیان ھەیە کە لەسەر نواندنی خۆیان سزا نەدرێن. سزادانی کەسێک بەھۆی یاساکانی خێزان کە ئاڕاستەی سێکسی، جلوبەرگ، یان هەڵبژاردنی هاوڕێی کەسێک پەسەند نەکات قبوڵکراو نییە و لەوانەیە نایاسایی بێت. ئەگەر هەستت کرد کە لەلایەن ئەندامێکی خێزانەکەت یان خزمێکەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێت یان هەڕەشەت لێ دەکرێت، یان ئەگەر خەمی کەسێکی ترت هەیە، ئەوا ئەگەر بتوانیت لای کەسێکی متمانەپێکراو باسی بکەیت ئەوە سوودی ھەیە.

ئەگەر ناتەوێت یان ناتوانیت قسە لەگەڵ هاوڕێیەکی نزیک یان ئەندامێکی خێزانەکەت بکەیت، دەتوانیت پەیوەندی بە ڕێکخراوێکەوە بکەیت کە یارمەتی ئەو کەسانە دەدات کە خێزانەکانیان کۆنتڕۆڵیان دەکەن یان هەڕەشەیان لێ دەکەن. لە خوارەوە وردەکارییەکانی پەیوەندیکردنی ئەو دامەزراوە جیاوازانەیە کە دەتوانن هاوکاری و پشتگیری پێشکەش بکەن.

ئەگەر پێت وایە تۆ بوویتە قوربانی تاوانێک، دەتوانیت پەیوەندی بە پۆلیسەوە بکەیت لە ڕێگەی پەیوەندیکردن بە ژمارە 11414 یان سەردانی بنکەیەکی پۆلیس بکەیت. پێویستە پەیوەندی بە ژمارەی فریاگوزاری 112 بکەیت ئەگەر مەترسییەکی دەستبەجێت لەسەر بوو. پێویست ناکات ئاگاداری ئەوە بیت کە ئەوەی ڕوویداوە تاوانکاری بووە؛ لێکۆڵینەوە لە ڕاپۆرتەکەت لە ئەستۆی پۆلیسدایە.

هەمیشە دەتوانن داوای هاوکاری و پارێزگاری لە پۆلیس یان دەزگا کۆمەڵایەتییەکان بکەن لە شارەوانیی ناوچەی ماڵی خۆتان.

هەر کەسێک بووبێتە قوربانی تاوانێک مافی قەرەبووکردنەوەی هەیە و ئەمەش تۆ وەک قوربانییەکی تاوانی پەیوەست بە شەڕەف دەگرێتەوە. لە ئەنجامی توندکردنی ئەم دواییەی یاساکە، ئێستا دەتوانرێت قەرەبووی زیاتر بۆ ئەو تاوانانە وەربگیرێت کە بە ناوی شەڕەفەوە ئەنجامدراون لەچاو ئەوەی کە ئەگەر تاوانەکە بە زەمینەی شەڕەف نەبەسترێتەوە.

لێرە دەتوانیت پشتگیری بەدەست بخەیت و یارمەتی وەربگریت

هەڵمەتی زانیاری و بابەتەکان

لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 2022 هەڵمەتێکی زانیاریی نیشتمانی لەسەر چوارچێوەیەکی یاسایی و ئامرازەکانی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی و چەوسانەوەی پەیوەست بە شەڕەف دەستی پێکرد. ئامانجەکان ئەو منداڵ و هەرزەکارانە دەگرێتەوە کە شکستبارن، هەروەها خێزان و هاوڕێکانیان، هەروەها ئەو کەسە پیشەگەرانەی کە لەگەڵ منداڵان و هەرزەکاران کار دەکەن. دەتوانیت ناوەڕۆکەکە لە hedersfortryck.se دابەزێنیت و لە چەندین کەناڵ و ئامێردا دەست دەکەوێت. ھەڵمەتەکە دەکرێ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی و گۆڤاری ئەلیکتڕۆنی و گواستنەوەی گشتی لە شارە گەورەکاندا تێبینی بکرێت.